على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1223
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
حذلا ( از باب سمع ) : افتاد مژگان چشم آن و آب از آن روان گرديد و سرخ شد و دميد جاى مژه . حذل ( hozal ) ا . ع . نيفهء شلوار و بند ازار . حذل ( hozal ) و ( hozl ) ا . ع . كرانهء دامن پيراهن . حذلاق ( hezl q ) ا . ع . تند و تيز و بران . حذلقة ( hazlaqat ) م . ع . حذاقت خود ظاهر كردن و لاف زدن در حذافت و حاذق نبودن . و حذلق الشيئ : فرا گرفت آن چيز را . حذلقة ( hozaleqat ) ا . ع . لغتى است در حذلقة . حذلم ( hazlam ) ا . ع . كوتاه گرداندام استوار خلقت . و از اعلام است . حذلمة ( hazlamat ) م . ع . شتافتن . و مر يحذلم : اذا مر كانه يتدحرج . و حذلم فرسه : نيكو كرد اسب خود را . و حذلم العود : تراشيد چوب را و تيز گردانيد . و حذلم سقاءه : پر گردانيد مشك خود را . حذلوم ( hozlum ) ا . ع . سبك و شتابرو . حذم ( hazm ) م . ع . حذمه حذما ( از باب ضرب ) : بريد و يا زود بريد آن را . و حذم فى قراءته و غيرها : بشتاب خواند . و حذم فى مشيه : شتاب كرد در رفتن . و كل شيئ اسرعت فيه فقد حذمته . حذم ( hazam ) ا . ع . طيران مرغ پر بريده . حذم ( hazem ) ص . ع . برنده . يق سيف حذم . حذم ( hozam ) ا . ع . مرد كوتاه كه گام نزديك نهد . حذم ( hozom ) ا . ع . خرگوشهاى چابك . و دزدان دانا و ماهر در دزدى . حذمان ( hazam n ) ا . ع . تيزروى و سست روى - از اضداد است . حذمان ( hazam n ) م . ع . حذم الرجل حذمانا ( از باب ضرب ) : تيز رفت آن مرد و سست رفت . حذمة ( hozamat ) ص . ع . كوتاه كه گام نزديك گذارد ( يستوى فيه المذكر و المؤنث ) . حذمر ( hezmer ) ا . ع . كوتاه بالا . حذن ( hozn ) ا . ع . نيفهء ازار . و كرانهء پيراهن . الحديث من دخل حائطا فليأكل منه غير ان اخذ فى حذنه شيئا . حذنة ( hozonnat ) ا . ع . كوتاه . و مرد خردگوش . و شترى كه در خردسالى بسوارى در آمده تا اين كه شكمش كلان گرديده و كوهانش رفته باشد . حذنتان ( hozonnat ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه دو كرانهء فرج زن . و دو خصيه . و دو گوش . حذو ( hazv ) ا . ع . مقابل و روبرو . يق داره حذو داره ( مرفوعا و منصوبا ) . و الحذو فى العروض حركة مثل قبل الردف . حذو ( hazv ) م . ع . حذوته حذوا ( از باب نصر ) : مقابل شدم او را و در مقابل وى نشستم . و حذا حذو زيد : كرد همان كارى را كه زيد كرده بود . و حذا حذوا و حذاء . مر . حذاء . حذوة ( hazvat ) و ( hezvat ) و ( hozvat ) ا . ع . چرم پارهها كه وقت چرم بريدن كفشگران برآيد و پيش آنها جمع گردد . حذوة ( hezvat ) ا . ع . بخشش . و پارهء گوشت . و مقابل و برابر . حذوة ( hozvat ) ا . ع . مقابل و برابر يق دارى حذوة داره . و پارهء گوشت . حذوق ( hozuq ) م . ع . حذق حذوقا و حذقا و حذقا . مر . حذق و حذق . حذى ( hazy ) م . ع . حذى اللبن و غيره لسانه حذيا ( از باب ضرب ) : گزيد تيزى شير و جز آن زبان او را . و حذى يده بالسكين : بريد دست او را بكارد . و كذلك حذت الشفرة النعل . و حذى فلانا بلسانه : غيبت كرد فلان را . و حذى الاهاب : بسيار درانيد پوست را . حذى ( hezy ) ا . ع . مقابل و روبرو . و نام درختى . حذى ( haz ) م . ع . حذيت الشاة حذى ( از باب سمع ) : مبتلا گرديد آن گوسپند به درد شكم از انقطاع سلا در شكم وى . حذيا ( hozy ) ا . ع . بهرهاى از غنيمت وصله . حذيا ( hozayy ) ا . ع . مژدگانى . و بهرهاى از غنيمت . و هو حذياك : او مقابل و برابر تو است . و اخذه بين الحذيا و الخلسة اى بين الهبة و الاستلاب . حذية ( hezyat ) ا . ع . پارهء گوشت درازا بريده . و بهرهاى از غنيمت . و پارهاى از هر چيزى . الحديث انها فاطمة حذية منى . حذية ( hazeyyat ) ا . ع . بهرهاى از غنيمت . و عطيه . و پشتهء سنگى نزديك مكه . حذيتين ( hezyatayne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه . يق جاء الرجلان حذيتين يعنى آمدند آن دو مرد و هر يكى در پهلوى ديگرى بود . حذير ( hazir ) ا . ع . ترساننده و پرهيز گوينده از چيزى . و انا حذيرك منه اى احذركه . حذيق ( haziq ) ص . ع . بريده شدهء با داس . حذيم ( hezyam ) ا . ع . برنده . و داناى ماهر در كار . و ا خ : موضعى در نجد . و از اعلام است . و نام مردى متطبب . حر ( her ) ا . پ . نژم . و بانگى مر شبانان